THẺ BÀI HẮC BẠCH VÔ THƯỜNG - Chương 36: Thăng Đường
Mười một giờ năm mươi, trống và chuông của phủ nha cùng nổi lên. Trống điểm ba hồi dài trên lầu cổng, chuông đồng ở sân trong ngân theo, tiếng trống và…
Nội dung chương
Mười một giờ năm mươi, trống và chuông của phủ nha cùng nổi lên.
Trống điểm ba hồi dài trên lầu cổng, chuông đồng ở sân trong ngân theo, tiếng trống và tiếng chuông chồng lên nhau và lan qua các mái ngói của phủ ra tới phố chính, nơi những người còn đang đi đường cũng dừng lại mà nghe. Ở trấn Chu Gia Giác, tiếng trống thăng đường không phải ngày nào cũng có, và tiếng trống thăng đường cho một phiên hội thẩm xử lại một án đã tuyên tử. Vào đúng buổi trưa mà tử tù lẽ ra đang đứng ở pháp trường, thì trong đời của phần lớn dân trấn, đây là lần đầu tiên họ được nghe.
Trần Văn Khải đứng ở vị trí thư lại bên trái ghế chủ tọa trên công đường, trước mặt là án thư, bút mực, và chồng vật chứng niêm phong xếp theo đúng thứ tự sẽ trình trong buổi trưa nay. Hộp nhẫn ngọc ở một vị trí riêng. Hộp tang vật ở bến ở một vị trí riêng. Ba đồng tiền giả, trang sổ nợ, hai bản khám nghiệm, các bản lời khai, tất cả đều có phong bì và biên bản đi kèm, và tất cả đều đã qua tay hắn kiểm lại một lần cuối trong mười phút vừa rồi, từng dấu niêm phong một.
Sân trong và sân ngoài của phủ chật nêm người.
Người bến đò tới từ sớm, quần áo còn mùi sông. Người ở phố chính đóng sạp từ giờ Tỵ, tới đứng chen ở sân ngoài. Người ở thôn của Trần Đại Trụ lặn lội lên từ lúc có tin đình đao, đàn ông đi chân đất vác theo đòn gánh, đàn bà bế con, đứng ở phía sau cùng của sân ngoài, kiễng chân nhìn qua đầu người khác về phía công đường. Lính lệ đứng thành hai hàng giữ một lối đi ở giữa sân, từ cổng phủ vào thẳng bậc thềm của công đường, và dù dân đông tới mức vai chạm vai, sân phủ lại yên lặng một cách lạ thường. Không ai nói to. Mọi tiếng nói đều hạ xuống thành tiếng thì thầm, như trong một gian miếu vào giờ cúng.
Cố Minh Đức bước ra công đường.
Ông mặc áo quan xử án, đi rất chậm, từng bước một lên bậc thềm, lưng vẫn thẳng, hai tay buông ngay ngắn. Khải nhìn bước đi ấy và biết rõ cái giá của sự thẳng lưng ấy: sáng nay ở tiền sảnh, tri phủ phải vịn tay ghế mới đứng vững khi tiễn khách. Bây giờ, trước mặt cả sân phủ, ông đi hết đoạn đường từ gian trong ra ghế chủ tọa mà không vịn vào bất cứ thứ gì, không để một ai dìu. Và khi ông ngồi xuống ghế chủ tọa ở chính giữa công đường, đặt hai bàn tay lên mặt án, cả sân như cùng thở ra một hơi đã giữ từ lúc trống nổi lên.
Bên phải ghế chủ tọa, ở ghế dự khán dành cho khách danh dự, Đề đốc Lỗ Đình Uy đã ngồi sẵn.
Ông ta tới phủ lúc nào, Khải không tận mắt thấy, vì lúc ấy hắn đang kiểm lại vật chứng trong gian trong. Khi hắn bước ra công đường, Đề đốc đã ngồi ở ghế ấy rồi: áo quan võ, dáng ngồi thẳng và yên, vẻ mặt bình thản của một người tới xem một việc không liên quan tới mình, tay đặt ngay ngắn trên đầu gối. Viên sư gia đứng sau ghế của ông ta, quạt cầm trong tay nhưng không quạt. Sự có mặt của người đàn ông quyền lực nhất vùng, ngồi ở ghế khách trong một phiên xử của phủ, là một cảnh mà dân trấn sẽ kể lại cho nhau nhiều năm sau này. Ông ta tới vì phong thiệp đóng triện trao tận tay sư gia sáng nay không cho ông ta đường nào khác mà vẫn giữ được thể diện. Và một khi đã ngồi vào ghế dự khán trước mặt dân chúng, ông ta phải ngồi cho hết, như một người khách.
Bên trái của Cố Minh Đức là Khải và chồng vật chứng. Bên phải là ghế dự khán. Ngay giữa công đường, khoảng trống dành cho người bị xử và nhân chứng, lát gạch đã mòn vì bao nhiêu năm người ta quỳ ở đó.
Khải đã thuộc lòng thứ tự của buổi trưa nay như thuộc một bài kinh. Mười một giờ năm mươi, thăng đường và mở lời. Mười hai giờ, vật chứng khám nghiệm. Sau đó là nhân chứng nói lại, rồi tới chiếc nhẫn ngọc, rồi tới phần đối đáp mà hắn chưa biết sẽ đi tới đâu, và tất cả phải xong trước mười ba giờ. Trước cuối giờ Ngọ, nếu không án cũ tự khôi phục và đao ở pháp trường, nơi tấm vải trắng đang phủ lên lưỡi dao mài sẵn, sẽ được gỡ vải ra và rơi xuống. Hắn đã tính khoảng thời gian ấy nhiều lần trong đầu từ sáng: bảy mươi phút, nghe thì dài, nhưng cho một vụ án có khám nghiệm, có hai nhân chứng. Có nhẫn ngọc và biên lai, có một quản gia vừa bị bắt quả tang và có một thiếu gia chưa ra mặt, thì bảy mươi phút là một sợi dây rất mảnh. Một lần hoãn đường vì tranh cãi, một nhân chứng ngất giữa sân, một vật chứng bị đòi kiểm lại từ đầu, bất cứ điều gì trong số ấy cũng đủ làm sợi dây đứt.
Vì vậy, trước khi thăng đường, hắn đã làm một việc mà không ai dặn: hắn xếp mọi vật chứng theo đúng thứ tự Cố Minh Đức sẽ gọi. Ghi sẵn lên mặt từng phong bì một con số nhỏ bằng bút chì ở góc dưới, để khi chủ tọa gọi tới đâu, tay hắn đưa ra tới đó không một giây chậm trễ. Hắn đặt ấm nước nguội ở chân án thư cho nhân chứng già, đặt sẵn ghế thấp cho lão chài có vai đang băng. Và dặn lính lệ ở cửa lao: Lỗ Phúc giam riêng ở buồng cuối dãy, canh hai người, không cho ai tới gần, chờ lệnh truyền mới được áp giải ra. Mọi việc nhỏ ấy, không việc nào có tên trong hồ sơ, nhưng thiếu một việc là buổi trưa nay có thể chậm mất mấy phút, mà mấy phút ở cuối giờ Ngọ chính là một mạng người.
Ở phía dãy lao, qua một bức tường, Lỗ Phúc đang ngồi trong buồng giam riêng nghe tiếng trống thăng đường vọng tới. Khải không thấy cảnh ấy, nhưng hắn đoán được, vì khi đi ngang qua dãy lao để ra công đường, hắn đã nghe tiếng dây thừng cọ vào song gỗ trong buồng cuối, như có người vừa đứng dậy rồi lại ngồi xuống. Quản gia ấy sẽ phải chờ. Phần của hắn ở công đường chưa tới, và sự chờ đợi trong buồng giam riêng, giữa tiếng trống và tiếng dân ngoài sân, có lẽ đang làm nốt phần việc mà buổi hỏi cung buổi sáng chưa làm xong.
Trần Đại Trụ được áp giải ra.
Hai lính lệ dẫn ông từ dãy lao qua sân trong. Dây trói trên người ông đã được cởi một phần theo lệnh của chủ tọa từ trước khi thăng đường: tay ông còn bị buộc lỏng ở phía trước để giữ lệ của một tử tù đang chờ tuyên lại. Nhưng chân ông không còn xích, và ông tự đi được qua sân mà không phải bị kéo. Cả sân quay đầu nhìn người nông dân ấy. Mười bảy ngày trong lao, ông gầy đi thấy rõ, áo tù nhân rộng ra trên vai, tóc rối, nhưng khi ông đi qua lối đi giữa sân, ông cố ngẩng đầu lên một lần, nhìn về phía sân ngoài. Nơi trong đám đông chen chúc ấy, ở một góc gần hàng lính lệ phía đông, vợ ông là Vương Tú Anh đang đứng, một tay bế con gái Trần Tiểu Mễ, một tay bịt miệng để không khóc thành tiếng giữa sân phủ.
Đại Trụ quỳ xuống giữa công đường, trán gần chạm mặt gạch, hai bàn tay bị buộc lỏng đặt úp xuống đất trước mặt. Ông run. Không ai trong sân trách một người đã bị tuyên tử, đã bị trói ở cột ngoài pháp trường sáng nay, lại run khi quỳ ở công đường vào giờ Ngọ. Cái run ấy là của một người chưa biết buổi trưa nay sẽ đặt ông trở lại pháp trường, hay sẽ cởi trói cho ông ngay tại sân này.
Trong một thoáng rất ngắn, khi lính lệ vừa lui ra và cả đường còn chưa bắt đầu, Khải cảm thấy một luồng gió lạnh lướt qua công đường. Giữa trưa nắng đứng bóng, lạnh tới mức ngọn đèn dầu trên án thư chao đi và vệt khói của nó ngả về một phía. Không có cửa nào của công đường vừa mở. Không ai khác trong đường hình như nhận ra luồng gió ấy, trừ Cố Minh Đức, người khẽ ngẩng đầu lên một nhịp rất nhỏ, như một người nghe thấy một tiếng gọi rất xa mà chỉ mình ông nghe được, rồi lại cúi xuống án thư. Khải biết nén hương âm trong thư phòng vẫn đang cháy xuống, và biết rằng ở một nơi mà mắt người thường không thấy được, đồng hồ của giao kèo vẫn đang chạy, không chậm lại vì phiên xử này đông dân hay vì sân phủ đang yên lặng. Hắn không nói một lời nào về luồng gió ấy. Hắn chỉ cúi xuống, kiểm lại thứ tự của chồng biên bản trên án thư.
Cố Minh Đức mở đường bằng ba câu ngắn.
Giọng ông không to, nhưng công đường của phủ được xây để lời của chủ tọa đi tới tận sân ngoài, và trong sự yên lặng của gần một nghìn con người, từng chữ của ông đều rõ.
- Hôm nay, phủ xử lại vụ án Ngô Đức Tài, một vụ án đã tuyên tử.
- Mọi lời khai và mọi vật chứng, đều sẽ được nói và trình trước mặt dân chúng.
- Ai làm chứng gian, ai che giấu tang vật, đều xử theo phép nước, ngay tại đường này.
Ba câu. Không một lời dài dòng về bản thân ông, không một lời nhắc tới đình đao lệnh mà cả sân đều đã đọc ở cổng phủ sáng nay, không một lời nhắc tới hạn chót cuối giờ Ngọ mà chính ông đã tự ghi vào lệnh. Nhưng Khải, người đã chép tờ lệnh ấy, hiểu rằng câu thứ ba và sự yên lặng sau đó chính là cách tri phủ nói với cả sân, và với cả người đang ngồi ở ghế dự khán, rằng buổi trưa nay không có một khoảng hậu trường nào nữa. Mọi việc sẽ xảy ra ở đây, trên mặt gạch này, trước những con mắt này.
Ông đưa mắt nhìn sang phía thư lại.
- Trình vật chứng thứ nhất.
Khải đứng dậy. Hắn mở hộp niêm phong thứ nhất trên án thư, kiểm dấu triện trước mặt cả đường theo đúng lệ. Rồi hai tay nâng bản khám nghiệm mới của tử thi Ngô Đức Tài, bản khám do ngỗ tác của phủ thực hiện trong đêm phúc tra và ký tên chịu trách nhiệm, trao lên án của chủ tọa.
Cả sân im phăng phắc khi bản khám nghiệm mới được trao lên án.