THUỒNG LUỒNG MÀO ĐỎ Ở SÔNG MÃ - Chương 35: Quay Đầu Hay Đi Tiếp
Chiều ngày 17/07/2026, trên mảng điều hành ở bãi neo trước cửa hẻm, tin thừa nhận về việc phạm kỵ năm xưa làm cả nhóm cầm lái của đoàn chia thành hai ý…
Nội dung chương
Chiều ngày 17/07/2026, trên mảng điều hành ở bãi neo trước cửa hẻm, tin thừa nhận về việc phạm kỵ năm xưa làm cả nhóm cầm lái của đoàn chia thành hai ý rõ rệt. Một ý muốn quay đầu chờ mùa lũ sang năm, một ý muốn đi tiếp cho kịp hợp đồng và giữ uy tín giao hàng của phường.
Bùi Văn Hảo là người nói thẳng nhất về cái giá của việc quay đầu. Ông nói quay đầu lúc này là phường phá sản: mảng thứ 1 chở 50 tấn luồng và hàng của chín mảng sau đều đã nhận tiền của bên mua, trả lại hàng giữa mùa lũ là mất hết vốn liếng và mất luôn mối mua của nhiều năm.
Mấy đứa trẻ ở mảng điều hành trước cửa hẻm chạy dọc bờ một đoạn, vẫy tay chào đoàn rồi đứng lại nhìn cho tới khi mảng cuối khuất hẳn. Khi nắng đứng bóng, bóng của thợ bè đổ ngắn trên mặt mảng, và tiếng ve từ rừng ven sông kêu ran không ngớt.
- Quay đầu thì cả phường chết đói trước khi chúa vực kịp làm gì ai. Tôi nói thật với anh Lực như vậy.
- Đi tiếp mà lễ không đủ, lệ không nghiêm, thì qua vực bằng gì hả ông Hảo.
Chiều về, ánh nắng cuối ngày nhuộm mặt sông thành màu đồng đỏ, đoàn bè nhìn nhau mà biết một ngày nữa đã qua yên. Nhìn từ trên bờ cao, đoàn mảng như một con rắn nứa dài đang trườn chậm trên mặt nước đỏ.
Hà Văn Lực đặt điều kiện cứng của mình lên mặt mảng trước mặt Hảo, Đinh Văn Rô và Hà Văn Thao. Đoàn chỉ đi tiếp khi hai việc được làm xong: lễ tạ phải được gom đủ đàng hoàng, và mọi cấm kỵ của sông Mã phải được kiểm lại từ đầu trên từng mảng, từng người, không sót một mục nào.
Hảo nghe điều kiện đó, im lặng tính toán một lúc rồi chấp nhận. Ông nói phường sẽ chi thêm những gì cần chi cho phần lễ còn thiếu, và ông giao toàn quyền kiểm đoàn cho thợ cả, không ai trong phường được cãi một lệnh kiểm nào của anh từ nay tới ngày vượt vực.
Phù sa đỏ bám lên phên nứa rất nhanh, mảng đi nửa ngày đã thấy mặt phên đổi màu như được quét một lớp sơn đất.
- Điều kiện của thợ cả, tôi nhận. Đi tiếp, nhưng đi theo cách của anh Lực, không theo cách sốt ruột của tôi nữa.
- Vậy thì chốt. Tối nay gom lễ, mai kiểm đoàn từ đầu. Ai không qua được vòng kiểm thì ở lại bến, không qua vực.
Thứ tự của đoàn được giữ nghiêm như thứ tự trong sổ, mảng thứ 1 ở đúng vị trí của nó từ sáng tới chiều. Trang sổ của ngày hôm nay ngắn hơn mọi ngày, nhưng Lực vẫn bắt ghi đủ, vì ngày yên cũng là một phần của chuyến đi.
Ngay trong buổi chiều hôm đó, Thao bắt đầu kiểm lại áo của cả đoàn theo lệnh cha. Cậu đi từng mảng, nhìn từng người thợ, kiểm từ áo mặc trên người tới áo dự phòng trong hành lý. Việc kiểm áo đỏ toàn đoàn từ nay là một mục kiểm riêng có tên trong sổ phụ, làm trước Cửa Thần chứ không làm qua loa như ở bến nhà.
Dưới mặt nước đục ngầu ấy là một thế giới khác hẳn, có đá, có hố sâu và có những dòng chảy không ai nhìn thấy trọn. Cây sào trong tay thợ bè vừa là mái chèo, vừa là cây gậy đo sâu, vừa là vũ khí tự vệ cuối cùng trước đá ngầm.
Sau việc vừa xảy ra, thợ trẻ trong đoàn nhìn thợ cả bằng ánh mắt khác hẳn buổi sáng. Lớp phù sa mùa lũ phủ lên mọi thứ đoàn mang theo, từ sào, dây cho tới gấu quần của thợ bè.
Thợ trẻ học nghề bằng tai trước khi học bằng tay, nghe đủ chuyện sông nước rồi mới dám cầm sào ở đoạn dữ. Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép.
Trên mảng, lời nói được dùng tiết kiệm như gạo ăn, chỉ nói đúng việc cần nói cho người cầm sào bên cạnh nghe. Chuyện nghề được truyền miệng trong lúc buộc dây và vá phên, người kể ít chữ mà người nghe nhớ rất lâu.
Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu. Ở bến này, lệ cũ được giữ không phải vì sợ bị phạt, mà vì ai cũng từng thấy cái giá của một lần phá lệ.
Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác.
Hơi nước từ mặt sông bốc lên làm áo thợ bè ẩm suốt, dù nắng đã lên cao trên đỉnh núi. Một đoàn bè giữ lệ nghiêm thường đi chậm ở chỗ yên và qua nhanh ở chỗ dữ, vì họ không mất thời gian sửa sai.
Tiếng dây chão cọ vào phên nứa nghe ken két trong đêm, là âm thanh mà thợ trực đêm nghe rõ nhất. Đoàn bè đi qua một bến là để lại ở bến đó một câu chuyện, và mang theo một câu chuyện khác của bến đi cùng.
Mỗi ngày của chuyến đi đều được chốt lại bằng một trang sổ, không ngày nào được bỏ trống dù là ngày yên nhất.
Hà Văn Thao ghi vào sổ tay của mình mấy dòng ngắn về việc vừa xong, chữ viết thẳng hàng và không thiếu một con số nào. Người dân ven bờ nhìn đoàn bè đi qua với ánh mắt của người quen thấy cảnh này mỗi mùa lũ.
Khi đoàn đã yên, Lực vẫn chưa yên, anh còn đi thêm một vòng cuối như thói quen không bỏ được của người cầm lái. Bùi Văn Hảo kể cho thợ trẻ nghe một chuyện cũ của phường, kể ngắn gọn và dừng ở đúng chỗ cần nhớ, không thêm một lời dọa nào.
Không ai nhắc, Bùi Văn Hảo vẫn tự đi kiểm lại mảng của mình, vì anh biết dưới nước không có chỗ cho chữ quên. Việc gì qua tay Hà Văn Thao cũng được ghi lại, vì anh học được từ thợ cả rằng trí nhớ của người đi sông không giữ nổi một chuyến dài.
Có những lúc Lực chỉ giơ tay ra hiệu, không nói một lời, mà cả đoàn vẫn hiểu phải làm gì ngay sau đó. Việc giữ lệ nghe qua tưởng chậm chạp, nhưng người đi sông lâu năm đều biết lệ chính là đường tắt an toàn nhất qua chỗ dữ.
Câu chuyện ở mảng điều hành trước cửa hẻm những ngày này chỉ xoay quanh mực nước, bãi neo và đường đi của đoàn bè. mảng thứ 1 giữ khoảng cách đều với mảng trước, không nhanh hơn hiệu còi và cũng không chậm tới mức mảng sau phải ghìm lại.
Đêm xuống trên sông nhanh hơn trên đất, vì hai bên núi che mất nắng chiều từ rất sớm. Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay.
Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo. Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay.
Nhìn từ trên bờ cao, đoàn mảng như một con rắn nứa dài đang trườn chậm trên mặt nước đỏ. Khi nắng đứng bóng, bóng của thợ bè đổ ngắn trên mặt mảng, và tiếng ve từ rừng ven sông kêu ran không ngớt.
Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu. Dân ở mảng điều hành trước cửa hẻm quen nhìn sông trước khi nhìn trời, bởi sông ở đây mới là cái lịch thật của họ.
Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo.
Nước sông mùa này mang theo phù sa đỏ, bám vào phên nứa thành một lớp bùn mỏng chỉ sau nửa ngày đi. Cây sào trong tay thợ bè vừa là mái chèo, vừa là cây gậy đo sâu, vừa là vũ khí tự vệ cuối cùng trước đá ngầm.
Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ. Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác.
Gió sông thổi qua mảng điều hành trước cửa hẻm mang theo mùi lá rừng ướt và mùi gỗ mục trôi từ thượng nguồn về. Hà Văn Thao học được trong ngày hôm nay một điều mà sách vở ở bến không dạy: nước yên chưa bao giờ có nghĩa là nước lành.
Không ai nhắc, Bùi Văn Hảo vẫn tự đi kiểm lại mảng của mình, vì anh biết dưới nước không có chỗ cho chữ quên.
Dưới mặt nước đục ngầu ấy là một thế giới khác hẳn, có đá, có hố sâu và có những dòng chảy không ai nhìn thấy trọn. Chuyện nghề được truyền miệng trong lúc buộc dây và vá phên, người kể ít chữ mà người nghe nhớ rất lâu.
Lời của thợ cả đi dọc đoàn nhanh hơn cả tiếng còi, vì thợ nào cũng hiểu lệnh của anh là lệnh giữ mạng. Sổ tay của Hà Văn Thao thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu.
Người dân ven bờ nhìn đoàn bè đi qua với ánh mắt của người quen thấy cảnh này mỗi mùa lũ. Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ.
Buổi kiểm áo đầu tiên kết thúc khi nắng đã tắt sau vách núi. Không một chiếc áo đỏ nào còn trong hành lý của đoàn. Thao ghi kết quả vào sổ và báo lại cho cha ở đầu mảng điều hành, giọng cậu chắc như giọng của một phó thợ đã qua được nửa chuyến đi khó nhất của đời mình.
Đêm đó, Lực ngồi với Rô ở đầu mảng và nói về ngày mai. Đoàn đã quyết đi tiếp, nhưng đi tiếp với một món nợ cũ chưa trả và một phần lễ phải gom lại cho đủ. Anh nói chặng khó nhất của chuyến này không còn nằm ở con nước nữa, nó nằm ở những việc người trong đoàn phải làm cho đúng trước khi nước cuốn họ vào cửa hẻm.