THUỒNG LUỒNG MÀO ĐỎ Ở SÔNG MÃ - Chương 36: Gom Lại Lễ Tạ Cho Đủ

Tối ngày 17/07/2026, Lương Thị Mận theo thuyền tiếp tế của bến lên bãi neo trước cửa hẻm. Bà mang theo gạo nhà và muối nhà của mình, gói trong hai bao…

Nội dung chương

Tối ngày 17/07/2026, Lương Thị Mận theo thuyền tiếp tế của bến lên bãi neo trước cửa hẻm. Bà mang theo gạo nhà và muối nhà của mình, gói trong hai bao vải sạch, để góp vào phần lễ còn thiếu của đoàn. Phạm Văn Kiêu đi cùng thuyền tiếp tế để chứng kiến việc gom lễ của đoàn trước ngày vượt vực.

Việc gom lễ được làm ngay trên mảng điều hành dưới ánh đèn dầu. Gạo muối góp của từng mảng, phần lễ mua lại ở chợ Cẩm Lương và phần gạo muối nhà của Mận mang lên được cân lại, cộng chung thành một phần lễ đàng hoàng. Từng khoản góp được đọc to và ghi rõ vào sổ phụ trước mặt cả ba người và đại diện các mảng.

Buổi làm việc ở bãi neo trước cửa hẻm bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ. Thợ cả là người ngủ muộn nhất đoàn và dậy sớm nhất đoàn, đó là phần việc không ghi trong sổ của bất cứ phường bè nào.

- Phần của nhà tôi góp vào lễ, ghi rõ là của nhà thợ cả góp, không lẫn với phần của phường.

- Sổ ghi rõ từng khoản đây, chị Mận. Góp của các mảng một dòng, mua ở chợ một dòng, của nhà chị một dòng riêng.

Thợ trẻ học nghề bằng tai trước khi học bằng tay, nghe đủ chuyện sông nước rồi mới dám cầm sào ở đoạn dữ. Cuộn dây nào cũng được phơi lại khi đoàn neo, vì dây ướt để qua đêm trong khoang mảng sẽ mục rất nhanh.

Sau khi lễ được gom đủ, ba cấm kỵ của sông Mã được kiểm lại từng mảng ngay trong đêm đó. Áo của đoàn đã kiểm xong từ buổi chiều. Xương và tro trên các mảng được thu gom lên bờ theo đúng lệ. Phần lễ tạ được buộc riêng, phủ bạt và giao cho người giữ lễ có tên trong sổ, không ai tự ý động vào.

Kiêu chứng kiến hết buổi gom lễ và kiểm lệ, rồi gật đầu nói phần việc của người sống tới đây là làm được trọn. Ông dặn Lực rằng lễ đủ và lệ nghiêm chỉ là phần đoàn tự giữ cho mình, còn phần nợ cũ ở dưới vực thì phải có người đứng ra nhận, không một phần lễ nào thay được việc nhận đó.

Nhìn từ trên bờ cao, đoàn mảng như một con rắn nứa dài đang trườn chậm trên mặt nước đỏ. Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu.

Mận ngồi lại với chồng một lúc trước khi theo thuyền tiếp tế quay về bến dưới trong đêm. Bà không hỏi chồng về chuyện cũ của phường, vì bà biết có những việc thợ cả phải tự mang. Bà chỉ dặn một câu ngắn trước khi xuống thuyền.

- Qua được vực rồi thì về, anh. Nhà không cần chuyến này lãi bao nhiêu đâu, nhà cần anh về thôi.

Ở bãi neo trước cửa hẻm, người ta nói chuyện con nước nhiều hơn nói chuyện giá hàng, vì nước là thứ quyết định hết. Lớp phù sa mùa lũ phủ lên mọi thứ đoàn mang theo, từ sào, dây cho tới gấu quần của thợ bè.

- Ừ. Anh về. Em giữ nhà và giữ danh sách thợ cho anh như đầu chuyến đã dặn.

Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo.

Ở bến này, lệ cũ được giữ không phải vì sợ bị phạt, mà vì ai cũng từng thấy cái giá của một lần phá lệ.

Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu.

Nước sông mùa này mang theo phù sa đỏ, bám vào phên nứa thành một lớp bùn mỏng chỉ sau nửa ngày đi. Tiếng dây chão cọ vào phên nứa nghe ken két trong đêm, là âm thanh mà thợ trực đêm nghe rõ nhất.

Bài học của ngày hôm nay đến từ một việc rất nhỏ, suýt nữa không ai trong đoàn để ý tới nó.

Chiều về, ánh nắng cuối ngày nhuộm mặt sông thành màu đồng đỏ, đoàn bè nhìn nhau mà biết một ngày nữa đã qua yên. Phù sa đỏ bám lên phên nứa rất nhanh, mảng đi nửa ngày đã thấy mặt phên đổi màu như được quét một lớp sơn đất.

Mỗi ngày của chuyến đi đều được chốt lại bằng một trang sổ, không ngày nào được bỏ trống dù là ngày yên nhất. Trên mảng, lời nói được dùng tiết kiệm như gạo ăn, chỉ nói đúng việc cần nói cho người cầm sào bên cạnh nghe.

Lực ít nói trong lúc làm việc, nhưng mỗi câu anh nói ra đều được thợ quanh đó nhắc lại cho mảng bên cạnh nghe.

Mấy đứa trẻ ở bãi neo trước cửa hẻm chạy dọc bờ một đoạn, vẫy tay chào đoàn rồi đứng lại nhìn cho tới khi mảng cuối khuất hẳn. Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ.

Phạm Văn Kiêu ghi vào sổ tay của mình mấy dòng ngắn về việc vừa xong, chữ viết thẳng hàng và không thiếu một con số nào.

Lương Thị Mận kiểm lại phần việc của mảng mình thêm một lượt nữa, tay sờ từng mối buộc như người ta sờ lại một lời hứa. Một đoàn bè giữ lệ nghiêm thường đi chậm ở chỗ yên và qua nhanh ở chỗ dữ, vì họ không mất thời gian sửa sai.

Thợ bè nói với nhau bằng những câu rất ngắn, vì tiếng nước và tiếng sào đã chiếm hết phần ồn ào của một ngày. Người dân ven bờ nhìn đoàn bè đi qua với ánh mắt của người quen thấy cảnh này mỗi mùa lũ.

Dưới mặt nước đục ngầu ấy là một thế giới khác hẳn, có đá, có hố sâu và có những dòng chảy không ai nhìn thấy trọn. Có những lúc Lực chỉ giơ tay ra hiệu, không nói một lời, mà cả đoàn vẫn hiểu phải làm gì ngay sau đó.

Khi đoàn đã yên, Lực vẫn chưa yên, anh còn đi thêm một vòng cuối như thói quen không bỏ được của người cầm lái. Nhìn mặt sông lâu, mắt người ta hoa đi vì bọt và rác trôi, nên thợ cả bắt thợ trẻ thay nhau nhìn nước từng chặng ngắn.

Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác. Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay.

mảng thứ 6 giữ khoảng cách đều với mảng trước, không nhanh hơn hiệu còi và cũng không chậm tới mức mảng sau phải ghìm lại.

Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu. Câu chuyện ở bãi neo trước cửa hẻm những ngày này chỉ xoay quanh mực nước, bãi neo và đường đi của đoàn bè.

Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác.

Lớp phù sa mùa lũ phủ lên mọi thứ đoàn mang theo, từ sào, dây cho tới gấu quần của thợ bè. Cây sào trong tay thợ bè vừa là mái chèo, vừa là cây gậy đo sâu, vừa là vũ khí tự vệ cuối cùng trước đá ngầm.

Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ. Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo.

Gió sông thổi qua bãi neo trước cửa hẻm mang theo mùi lá rừng ướt và mùi gỗ mục trôi từ thượng nguồn về. Sau việc vừa xảy ra, thợ trẻ trong đoàn nhìn thợ cả bằng ánh mắt khác hẳn buổi sáng.

Không ai nhắc, Lương Thị Mận vẫn tự đi kiểm lại mảng của mình, vì anh biết dưới nước không có chỗ cho chữ quên.

Mặt nước đổi màu theo từng đám mây trên trời, lúc xám, lúc đỏ sẫm, lúc lại ánh lên một vệt sáng bạc mỏng. Lương Thị Mận kể cho thợ trẻ nghe một chuyện cũ của phường, kể ngắn gọn và dừng ở đúng chỗ cần nhớ, không thêm một lời dọa nào.

Lời của thợ cả đi dọc đoàn nhanh hơn cả tiếng còi, vì thợ nào cũng hiểu lệnh của anh là lệnh giữ mạng. Sổ tay của Phạm Văn Kiêu thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu.

Đoàn bè đi qua một bến là để lại ở bến đó một câu chuyện, và mang theo một câu chuyện khác của bến đi cùng.

Hơi nước từ mặt sông bốc lên làm áo thợ bè ẩm suốt, dù nắng đã lên cao trên đỉnh núi.

Nước sông mùa này mang theo phù sa đỏ, bám vào phên nứa thành một lớp bùn mỏng chỉ sau nửa ngày đi. Ở bến này, lệ cũ được giữ không phải vì sợ bị phạt, mà vì ai cũng từng thấy cái giá của một lần phá lệ.

Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay. Phần việc của Lương Thị Mận được kiểm thêm một lượt, mối buộc nào cũng phải qua tay anh một lần mới yên.

mảng thứ 6 giữ khoảng cách đều với mảng trước, không nhanh hơn hiệu còi và cũng không chậm tới mức mảng sau phải ghìm lại. Dưới mặt nước đục ngầu ấy là một thế giới khác hẳn, có đá, có hố sâu và có những dòng chảy không ai nhìn thấy trọn.

Cuộn dây nào cũng được phơi lại khi đoàn neo, vì dây ướt để qua đêm trong khoang mảng sẽ mục rất nhanh. Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác.

Đêm đó, phần lễ đã gom đủ nằm yên ở đầu mảng điều hành, phủ bạt khô và có người trực giữ. Lực đứng nhìn phần lễ rất lâu. Từ một đoàn mất hết lễ chính trong lạch tắt, đoàn của anh đã gom lại được một phần lễ đàng hoàng bằng gạo ăn của thợ, bằng tiền chợ của phường và bằng gạo nhà của vợ anh.

Trong sổ phụ, Thao ghi dòng cuối của ngày hôm đó: lễ tạ đã gom đủ, ba cấm kỵ đã kiểm lại từng mảng, đoàn sẵn sàng cho những ngày cuối trước khi vào hẻm. Dòng chữ của cậu phó thợ thẳng và chắc, không còn nét vội của những ngày đầu chuyến đi nữa.

Chương khác

Xem thêm