THUỒNG LUỒNG MÀO ĐỎ Ở SÔNG MÃ - Chương 39: Thợ Cả Nhận Tạ Thay

Tối ngày 18/07/2026, trên mảng điều hành ở bãi neo trước cửa hẻm, Hà Văn Lực nói quyết định của mình trước Đinh Văn Rô, Bùi Văn Hảo và Quách Văn Lẹm. Đèn…

Nội dung chương

Tối ngày 18/07/2026, trên mảng điều hành ở bãi neo trước cửa hẻm, Hà Văn Lực nói quyết định của mình trước Đinh Văn Rô, Bùi Văn Hảo và Quách Văn Lẹm. Đèn dầu cháy yên trong mái che của mảng, mặt sông ngoài kia đen và chảy đều. Ba người nghe thợ cả nói không chen một lời nào.

Lực nói rõ từng ý. Người gây ra tội là người của phường này. Mảng đầu năm xưa là mảng của phường này. Tội vứt vật cấm xuống vực thiêng là tội gắn với dấu bè của phường này, không phải tội riêng của một người đã mất. Vì thế, anh, thợ cả của phường, sẽ đứng ra tạ thay ở Cửa Thần trong ngày vượt vực.

Tiếng dây chão cọ vào phên nứa nghe ken két trong đêm, là âm thanh mà thợ trực đêm nghe rõ nhất. Lời của thợ cả đi dọc đoàn nhanh hơn cả tiếng còi, vì thợ nào cũng hiểu lệnh của anh là lệnh giữ mạng.

Cách tạ của anh cũng được nói rõ trong buổi tối hôm đó. Trước hết, anh phải qua được bước nhận diện của lệ Văn Thân, để tới được chỗ có thể quỳ xuống giữa vực. Sau đó, anh sẽ thả vật hộ thân quý nhất của mình, chiếc nanh heo rừng anh đeo bên người hơn ba chục năm, cùng một mâm gạo muối riêng xuống lòng nước, nói lời tạ tội thay cho người đã mất.

- Anh Lực, anh nói thật chứ. Chiếc nanh đó là vật theo anh từ chuyến đầu tới giờ đấy.

Sổ tay của Quách Văn Lẹm thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu. Phần việc của Đinh Văn Rô được kiểm thêm một lượt, mối buộc nào cũng phải qua tay anh một lần mới yên.

- Tôi nói thật. Vật quý nhất của mình không thả, lời tạ chỉ là lời nói suông. Sông ở vực đó không nhận lời suông đâu.

Lẹm nghe tới đó thì quỳ xuống ngay trên phên mảng, hai tay chống xuống nứa, đầu cúi thấp. Lực bước tới đỡ anh ta dậy bằng hai tay. Anh nói việc này chưa xong, qua được vực mới tính là xong, và người quỳ ở đây lúc này phải là người giữ cho đoàn yên lòng, không phải người mang thêm một món nợ lòng nữa.

Phù sa đỏ bám lên phên nứa rất nhanh, mảng đi nửa ngày đã thấy mặt phên đổi màu như được quét một lớp sơn đất.

- Anh đứng dậy đi, anh Lẹm. Anh nói ra sự thật là anh đã làm phần khó nhất của anh rồi. Phần còn lại để tôi mang.

- Thợ cả mang thay cho cả phường như vậy, tôi không biết lấy gì mà cảm ơn anh.

Lực ít nói trong lúc làm việc, nhưng mỗi câu anh nói ra đều được thợ quanh đó nhắc lại cho mảng bên cạnh nghe. Mấy đứa trẻ ở mảng điều hành trước cửa hẻm chạy dọc bờ một đoạn, vẫy tay chào đoàn rồi đứng lại nhìn cho tới khi mảng cuối khuất hẳn.

Thợ bè nói với nhau bằng những câu rất ngắn, vì tiếng nước và tiếng sào đã chiếm hết phần ồn ào của một ngày. Người dân ven bờ nhìn đoàn bè đi qua với ánh mắt của người quen thấy cảnh này mỗi mùa lũ.

Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác.

Nhìn từ trên bờ cao, đoàn mảng như một con rắn nứa dài đang trườn chậm trên mặt nước đỏ. Việc gì qua tay Quách Văn Lẹm cũng được ghi lại, vì anh học được từ thợ cả rằng trí nhớ của người đi sông không giữ nổi một chuyến dài.

Trang sổ của ngày hôm nay ngắn hơn mọi ngày, nhưng Lực vẫn bắt ghi đủ, vì ngày yên cũng là một phần của chuyến đi. Quách Văn Lẹm ghi vào sổ tay của mình mấy dòng ngắn về việc vừa xong, chữ viết thẳng hàng và không thiếu một con số nào.

Đêm xuống trên sông nhanh hơn trên đất, vì hai bên núi che mất nắng chiều từ rất sớm. Dân ở mảng điều hành trước cửa hẻm quen nhìn sông trước khi nhìn trời, bởi sông ở đây mới là cái lịch thật của họ.

Quách Văn Lẹm học được trong ngày hôm nay một điều mà sách vở ở bến không dạy: nước yên chưa bao giờ có nghĩa là nước lành. mảng thứ 9 giữ khoảng cách đều với mảng trước, không nhanh hơn hiệu còi và cũng không chậm tới mức mảng sau phải ghìm lại.

Đoàn bè đi qua một bến là để lại ở bến đó một câu chuyện, và mang theo một câu chuyện khác của bến đi cùng. Có những lúc Lực chỉ giơ tay ra hiệu, không nói một lời, mà cả đoàn vẫn hiểu phải làm gì ngay sau đó.

Hơi nước từ mặt sông bốc lên làm áo thợ bè ẩm suốt, dù nắng đã lên cao trên đỉnh núi.

Ở bến này, lệ cũ được giữ không phải vì sợ bị phạt, mà vì ai cũng từng thấy cái giá của một lần phá lệ.

Dưới mặt nước đục ngầu ấy là một thế giới khác hẳn, có đá, có hố sâu và có những dòng chảy không ai nhìn thấy trọn.

Ở mảng điều hành trước cửa hẻm, người ta nói chuyện con nước nhiều hơn nói chuyện giá hàng, vì nước là thứ quyết định hết. Nhìn mặt sông lâu, mắt người ta hoa đi vì bọt và rác trôi, nên thợ cả bắt thợ trẻ thay nhau nhìn nước từng chặng ngắn.

Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu. Buổi làm việc ở mảng điều hành trước cửa hẻm bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ.

Không ai nhắc, Đinh Văn Rô vẫn tự đi kiểm lại mảng của mình, vì anh biết dưới nước không có chỗ cho chữ quên.

Thợ cả là người ngủ muộn nhất đoàn và dậy sớm nhất đoàn, đó là phần việc không ghi trong sổ của bất cứ phường bè nào. Một đoàn bè giữ lệ nghiêm thường đi chậm ở chỗ yên và qua nhanh ở chỗ dữ, vì họ không mất thời gian sửa sai.

Thợ trẻ học nghề bằng tai trước khi học bằng tay, nghe đủ chuyện sông nước rồi mới dám cầm sào ở đoạn dữ.

Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo.

Phù sa đỏ bám lên phên nứa rất nhanh, mảng đi nửa ngày đã thấy mặt phên đổi màu như được quét một lớp sơn đất. Cây sào trong tay thợ bè vừa là mái chèo, vừa là cây gậy đo sâu, vừa là vũ khí tự vệ cuối cùng trước đá ngầm.

Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ. Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác.

Gió sông thổi qua mảng điều hành trước cửa hẻm mang theo mùi lá rừng ướt và mùi gỗ mục trôi từ thượng nguồn về. Bài học của ngày hôm nay đến từ một việc rất nhỏ, suýt nữa không ai trong đoàn để ý tới nó.

Đinh Văn Rô kiểm lại phần việc của mảng mình thêm một lượt nữa, tay sờ từng mối buộc như người ta sờ lại một lời hứa. Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu.

Nhìn mặt sông lâu, mắt người ta hoa đi vì bọt và rác trôi, nên thợ cả bắt thợ trẻ thay nhau nhìn nước từng chặng ngắn. Đinh Văn Rô kể cho thợ trẻ nghe một chuyện cũ của phường, kể ngắn gọn và dừng ở đúng chỗ cần nhớ, không thêm một lời dọa nào.

Lời của thợ cả đi dọc đoàn nhanh hơn cả tiếng còi, vì thợ nào cũng hiểu lệnh của anh là lệnh giữ mạng. Sổ tay của Quách Văn Lẹm thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu.

Đoàn bè đi qua một bến là để lại ở bến đó một câu chuyện, và mang theo một câu chuyện khác của bến đi cùng.

Buổi làm việc ở mảng điều hành trước cửa hẻm bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ.

Lớp phù sa mùa lũ phủ lên mọi thứ đoàn mang theo, từ sào, dây cho tới gấu quần của thợ bè. Việc giữ lệ nghe qua tưởng chậm chạp, nhưng người đi sông lâu năm đều biết lệ chính là đường tắt an toàn nhất qua chỗ dữ.

Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay. Phần việc của Đinh Văn Rô được kiểm thêm một lượt, mối buộc nào cũng phải qua tay anh một lần mới yên.

mảng thứ 9 giữ khoảng cách đều với mảng trước, không nhanh hơn hiệu còi và cũng không chậm tới mức mảng sau phải ghìm lại. Dưới mặt nước đục ngầu ấy là một thế giới khác hẳn, có đá, có hố sâu và có những dòng chảy không ai nhìn thấy trọn.

Cuộn dây nào cũng được phơi lại khi đoàn neo, vì dây ướt để qua đêm trong khoang mảng sẽ mục rất nhanh. Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo.

Hơi nước từ mặt sông bốc lên làm áo thợ bè ẩm suốt, dù nắng đã lên cao trên đỉnh núi.

Hảo lấy sổ bè của phường ra và ghi vào trang của ngày hôm nay một dòng trang trọng: thợ cả nhận tạ thay cho phụ bè đã mất của chuyến năm xưa, cả phường chứng kiến, việc tạ làm ở Cửa Thần trong ngày vượt vực. Ông ghi xong, đọc lại cho cả bốn người nghe, rồi mới gập sổ lại.

Đêm đó, Lực tháo chiếc nanh heo rừng ra khỏi cổ và ngắm nó rất lâu trong tay. Chỉ còn mấy ngày nữa, chiếc nanh theo anh hơn ba chục năm sẽ chìm xuống đáy vực sâu nhất của sông Mã. Anh đeo nó lại vào cổ, nằm xuống phên mảng và ngủ một giấc yên hơn mọi đêm trước, vì việc khó nhất trong đầu anh cuối cùng đã có lời đáp.

Chương khác

Xem thêm