THUỒNG LUỒNG MÀO ĐỎ Ở SÔNG MÃ - Chương 38: Đầu Lợn Thối Xuống Vực Thiêng
Chiều ngày 18/07/2026, ở bờ sông vắng dưới bến Cẩm Lương, Quách Văn Lẹm cuối cùng nói trọn sự thật mà anh đã giữ suốt năm năm. Hà Văn Lực ngồi đối diện…
Nội dung chương
Chiều ngày 18/07/2026, ở bờ sông vắng dưới bến Cẩm Lương, Quách Văn Lẹm cuối cùng nói trọn sự thật mà anh đã giữ suốt năm năm. Hà Văn Lực ngồi đối diện anh trên phiến đá quen thuộc. Lẹm nói chậm, từng đoạn một, và lần này anh không dừng lại ở nửa sự thật nào nữa.
Anh kể ngày 18/07/2021, đoàn bè của phường neo chờ con nước ở vực Cửa Thần trong chuyến mùa lũ năm đó. Trên mảng thứ 1 của chuyến ấy, phụ bè Vi Văn Pán mang theo một chiếc đầu lợn làm mồi và thức ăn cho mấy ngày neo. Giữa nắng và nước lũ, chiếc đầu lợn thối rữa dần, hôi tới mức cả mảng không chịu nổi mùi của nó.
Khi đoàn đã yên, Lực vẫn chưa yên, anh còn đi thêm một vòng cuối như thói quen không bỏ được của người cầm lái. Một đoàn bè giữ lệ nghiêm thường đi chậm ở chỗ yên và qua nhanh ở chỗ dữ, vì họ không mất thời gian sửa sai.
Lúc đoàn còn neo chờ con nước ở cửa vực, Pán lén mang chiếc đầu lợn thối ra mạn mảng và vứt thẳng xuống vực Cửa Thần. Lẹm ngồi ở đầu kia của mảng, nhìn thấy rõ việc đó và định hô lên ngăn lại, nhưng đúng lúc đó hiệu lệnh nhổ neo vang lên, mảng bắt đầu trôi và tiếng hô của anh chìm trong tiếng còi và tiếng nước.
- Tôi thấy tận mắt, thợ cả ạ. Tới khi tôi chạy được tới mạn mảng bên kia thì mặt nước đã khép lại rồi, không còn gì nổi lên nữa.
Hà Văn Lực học được trong ngày hôm nay một điều mà sách vở ở bến không dạy: nước yên chưa bao giờ có nghĩa là nước lành.
- Anh giữ chuyện này năm năm, vì sao anh không nói với thợ cả của chuyến đó ngay khi về tới bến.
- Vì tôi sợ. Sợ phường biết thì người đó mất nghề, sợ nói ra thì tôi mang tiếng bán đứng người cùng mảng. Tôi im lặng, và cái im lặng đó theo tôi năm năm nay.
Có những lúc Lực chỉ giơ tay ra hiệu, không nói một lời, mà cả đoàn vẫn hiểu phải làm gì ngay sau đó. Phần việc của Quách Văn Lẹm được kiểm thêm một lượt, mối buộc nào cũng phải qua tay anh một lần mới yên.
Lực ngồi yên nghe hết câu chuyện, tay đặt trên đầu gối, mắt nhìn xuống mặt sông. Giờ anh đã biết trọn mọi mảnh của chuyện cũ. Người vứt là phụ bè trên mảng đầu của phường mình. Vật bị vứt là một chiếc đầu lợn đã thối, nơi vứt là vực thiêng Cửa Thần. Ngày vứt là một ngày mùa lũ của năm năm trước, cùng mùa với những ngày đoàn anh đang neo ở đây.
Anh hiểu ngay đây là vi phạm cấm kỵ không vứt xương động vật xuống sông ở mức nặng nhất mà một người đi bè có thể phạm. Một chiếc đầu lợn thối bị vứt xuống vực thiêng không còn là chuyện tiện tay như một mẩu xương gà ở bờ. Nó là một sự xúc phạm trọn vẹn vào nơi ở của chúa vực, và món nợ đó nằm ở đáy vực suốt năm năm chờ người của phường quay lại.
Ai mới vào nghề cũng phải học cách nói ngắn lại, bởi giữa dòng xoáy không có thời gian cho một câu dài.
Lẹm nói xong thì hai tay ôm mặt, vai rung lên. Năm năm im lặng dồn lại trong một buổi chiều ở bờ sông vắng. Lực đặt tay lên vai anh ta và nói một câu ngắn: anh nói ra được là anh đã trả được phần của anh, phần còn lại từ giờ là việc của thợ cả.
Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép. Lời của thợ cả đi dọc đoàn nhanh hơn cả tiếng còi, vì thợ nào cũng hiểu lệnh của anh là lệnh giữ mạng.
Thợ trẻ học nghề bằng tai trước khi học bằng tay, nghe đủ chuyện sông nước rồi mới dám cầm sào ở đoạn dữ. Cuộn dây nào cũng được phơi lại khi đoàn neo, vì dây ướt để qua đêm trong khoang mảng sẽ mục rất nhanh.
Quách Văn Lẹm kiểm lại phần việc của mảng mình thêm một lượt nữa, tay sờ từng mối buộc như người ta sờ lại một lời hứa. Thợ cả là người ngủ muộn nhất đoàn và dậy sớm nhất đoàn, đó là phần việc không ghi trong sổ của bất cứ phường bè nào.
Tiếng dây chão cọ vào phên nứa nghe ken két trong đêm, là âm thanh mà thợ trực đêm nghe rõ nhất. Hà Văn Lực ghi vào sổ tay của mình mấy dòng ngắn về việc vừa xong, chữ viết thẳng hàng và không thiếu một con số nào.
Nước sông mùa này mang theo phù sa đỏ, bám vào phên nứa thành một lớp bùn mỏng chỉ sau nửa ngày đi. Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu.
Dân ở bờ sông vắng dưới bến Cẩm Lương quen nhìn sông trước khi nhìn trời, bởi sông ở đây mới là cái lịch thật của họ. Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo.
Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay.
Mấy đứa trẻ ở bờ sông vắng dưới bến Cẩm Lương chạy dọc bờ một đoạn, vẫy tay chào đoàn rồi đứng lại nhìn cho tới khi mảng cuối khuất hẳn.
Thứ tự của đoàn được giữ nghiêm như thứ tự trong sổ, mảng thứ 4 ở đúng vị trí của nó từ sáng tới chiều. Bài học của ngày hôm nay đến từ một việc rất nhỏ, suýt nữa không ai trong đoàn để ý tới nó.
Ở bến này, lệ cũ được giữ không phải vì sợ bị phạt, mà vì ai cũng từng thấy cái giá của một lần phá lệ. Ở bờ sông vắng dưới bến Cẩm Lương, người ta nói chuyện con nước nhiều hơn nói chuyện giá hàng, vì nước là thứ quyết định hết.
Sổ tay của Hà Văn Lực thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu. Trang sổ của ngày hôm nay ngắn hơn mọi ngày, nhưng Lực vẫn bắt ghi đủ, vì ngày yên cũng là một phần của chuyến đi.
Cây sào trong tay thợ bè vừa là mái chèo, vừa là cây gậy đo sâu, vừa là vũ khí tự vệ cuối cùng trước đá ngầm. Thợ bè nói với nhau bằng những câu rất ngắn, vì tiếng nước và tiếng sào đã chiếm hết phần ồn ào của một ngày.
Đêm xuống trên sông nhanh hơn trên đất, vì hai bên núi che mất nắng chiều từ rất sớm.
Nhìn mặt sông lâu, mắt người ta hoa đi vì bọt và rác trôi, nên thợ cả bắt thợ trẻ thay nhau nhìn nước từng chặng ngắn.
Buổi làm việc ở bờ sông vắng dưới bến Cẩm Lương bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ. Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu.
Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu. Nhìn từ trên bờ cao, đoàn mảng như một con rắn nứa dài đang trườn chậm trên mặt nước đỏ.
Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo.
Lớp phù sa mùa lũ phủ lên mọi thứ đoàn mang theo, từ sào, dây cho tới gấu quần của thợ bè. Cây sào trong tay thợ bè vừa là mái chèo, vừa là cây gậy đo sâu, vừa là vũ khí tự vệ cuối cùng trước đá ngầm.
Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ. Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác.
Gió sông thổi qua bờ sông vắng dưới bến Cẩm Lương mang theo mùi lá rừng ướt và mùi gỗ mục trôi từ thượng nguồn về. Sau việc vừa xảy ra, thợ trẻ trong đoàn nhìn thợ cả bằng ánh mắt khác hẳn buổi sáng.
Không ai nhắc, Quách Văn Lẹm vẫn tự đi kiểm lại mảng của mình, vì anh biết dưới nước không có chỗ cho chữ quên.
Mặt nước đổi màu theo từng đám mây trên trời, lúc xám, lúc đỏ sẫm, lúc lại ánh lên một vệt sáng bạc mỏng. Chuyện nghề được truyền miệng trong lúc buộc dây và vá phên, người kể ít chữ mà người nghe nhớ rất lâu.
Lời của thợ cả đi dọc đoàn nhanh hơn cả tiếng còi, vì thợ nào cũng hiểu lệnh của anh là lệnh giữ mạng. Việc gì qua tay Hà Văn Lực cũng được ghi lại, vì anh học được từ thợ cả rằng trí nhớ của người đi sông không giữ nổi một chuyến dài.
Người dân ven bờ nhìn đoàn bè đi qua với ánh mắt của người quen thấy cảnh này mỗi mùa lũ. Cuộn dây nào cũng được phơi lại khi đoàn neo, vì dây ướt để qua đêm trong khoang mảng sẽ mục rất nhanh.
Hơi nước từ mặt sông bốc lên làm áo thợ bè ẩm suốt, dù nắng đã lên cao trên đỉnh núi.
Nước sông mùa này mang theo phù sa đỏ, bám vào phên nứa thành một lớp bùn mỏng chỉ sau nửa ngày đi. Một đoàn bè giữ lệ nghiêm thường đi chậm ở chỗ yên và qua nhanh ở chỗ dữ, vì họ không mất thời gian sửa sai.
Khi nắng chiều đã ngả hẳn, Lực đứng dậy và nói anh cần một đêm để quyết việc tạ thay. Tạ thay cho một người đã mất, vì một tội không phải của mình, trước một chúa vực đang giữ món nợ của cả phường: đó là việc chưa đời thợ cả nào của phường từng làm, và anh sẽ không quyết nó trong một buổi chiều nóng ruột.
Trên đường về bãi neo, Lực đi rất chậm. Trong đầu anh, hình ảnh buổi neo năm xưa ở Cửa Thần hiện lên rõ như một cảnh anh từng có mặt. Một mảng đầu neo chờ nước. Một người phụ bè lén lút ở mạn mảng. Mặt nước vực khép lại trên một vật cấm mà không ai trong đoàn năm đó hay biết, trừ một người giữ kín tới tận hôm nay.