THUỒNG LUỒNG MÀO ĐỎ Ở SÔNG MÃ - Chương 40: Đêm Trước Ngày Vượt Vực

Tối ngày 19/07/2026, bãi neo trước cửa hẻm Cẩm Lương sáng đèn trên từng mảng trong đêm kiểm cuối cùng của đoàn trước ngày vào hẻm. Hà Văn Lực đi kiểm…

Nội dung chương

Tối ngày 19/07/2026, bãi neo trước cửa hẻm Cẩm Lương sáng đèn trên từng mảng trong đêm kiểm cuối cùng của đoàn trước ngày vào hẻm. Hà Văn Lực đi kiểm toàn đoàn cùng Hà Văn Thao, từ mảng đầu tới mảng cuối, không sót một mục nào trong sổ kiểm đã lập từ hôm quyết đi tiếp.

Kết quả kiểm được đọc to ở mảng điều hành cho cả đoàn nghe. Áo đỏ không còn một chiếc nào trong toàn đoàn, cả áo mặc và áo dự phòng. Xương và tro của các mảng đã được thu gom hết lên bờ theo đúng lệ. Phần lễ tạ đã gom đủ và buộc riêng. Cây lao ngạnh đồng cổ và bộ áo xô của thợ cả được đặt riêng ở đầu mảng điều hành, chờ ngày vượt vực.

Gió sông thổi qua bãi neo trước cửa hẻm mang theo mùi lá rừng ướt và mùi gỗ mục trôi từ thượng nguồn về. Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu.

Trần Văn Nhỏ và Vi Văn Ơn xin giữ vị trí cầm sào đầu của mảng thứ 1 như lệ đã định từ ngày xuất bến. Hai người nói trước mặt thợ cả và cả đoàn: người trẻ phải học qua vực dữ nhất bằng chính tay sào của mình, và mảng đầu là chỗ của họ trong chuyến này, họ không nhường cho ai khác.

- Thợ cả cho em và anh Ơn giữ sào đầu mảng thứ 1 như lệ nhé. Tụi em giữ được ạ.

Thứ tự của đoàn được giữ nghiêm như thứ tự trong sổ, mảng thứ 1 ở đúng vị trí của nó từ sáng tới chiều.

- Hai đứa nghe tôi dặn đây. Qua vực, mắt nhìn bọt nước, tai nghe còi của tôi, tay không rời sào trong bất cứ giá nào. Nghe rõ chưa.

Lực dặn riêng hai thợ của mảng đầu kỹ hơn mọi mảng khác trong đêm kiểm đó. Anh dặn về khoảng cách với mảng điều hành phía sau, về hiệu còi dừng gấp, về việc dù thấy bất cứ thứ gì trên mặt nước cũng không được tự ý nhảy xuống sông. Nhỏ và Ơn nghe từng lời, gật đầu từng ý, và ghi nhớ bằng vẻ mặt của những người trẻ biết việc của mình nặng tới đâu.

Tiếng dây chão cọ vào phên nứa nghe ken két trong đêm, là âm thanh mà thợ trực đêm nghe rõ nhất.

Sau vòng kiểm, cả đoàn ăn bữa cơm tối cuối cùng ở bãi neo trước cửa hẻm. Cơm ăn yên lặng hơn mọi bữa trước, thợ bè nói với nhau những câu chuyện nhỏ và gần: chuyện nhà, chuyện bến dưới đang chờ, chuyện qua vực xong sẽ làm gì đầu tiên khi về tới đất.

Sau việc vừa xảy ra, thợ trẻ trong đoàn nhìn thợ cả bằng ánh mắt khác hẳn buổi sáng. Khi đoàn đã yên, Lực vẫn chưa yên, anh còn đi thêm một vòng cuối như thói quen không bỏ được của người cầm lái.

Lời của thợ cả đi dọc đoàn nhanh hơn cả tiếng còi, vì thợ nào cũng hiểu lệnh của anh là lệnh giữ mạng. Lực đứng yên một lúc lâu sau khi mọi việc đã xong, mắt nhìn về phía hạ lưu như người đang nghe một câu trả lời chưa tới.

Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép. Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác.

Thợ cả là người ngủ muộn nhất đoàn và dậy sớm nhất đoàn, đó là phần việc không ghi trong sổ của bất cứ phường bè nào.

Trần Văn Nhỏ ghi vào sổ tay của mình mấy dòng ngắn về việc vừa xong, chữ viết thẳng hàng và không thiếu một con số nào. Ở bến này, lệ cũ được giữ không phải vì sợ bị phạt, mà vì ai cũng từng thấy cái giá của một lần phá lệ.

Người dân ven bờ nhìn đoàn bè đi qua với ánh mắt của người quen thấy cảnh này mỗi mùa lũ.

Hà Văn Thao kiểm lại phần việc của mảng mình thêm một lượt nữa, tay sờ từng mối buộc như người ta sờ lại một lời hứa.

Thợ bè nói với nhau bằng những câu rất ngắn, vì tiếng nước và tiếng sào đã chiếm hết phần ồn ào của một ngày. Mấy đứa trẻ ở bãi neo trước cửa hẻm chạy dọc bờ một đoạn, vẫy tay chào đoàn rồi đứng lại nhìn cho tới khi mảng cuối khuất hẳn.

Thợ trẻ học nghề bằng tai trước khi học bằng tay, nghe đủ chuyện sông nước rồi mới dám cầm sào ở đoạn dữ.

Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu. Câu chuyện ở bãi neo trước cửa hẻm những ngày này chỉ xoay quanh mực nước, bãi neo và đường đi của đoàn bè.

Một đoàn bè giữ lệ nghiêm thường đi chậm ở chỗ yên và qua nhanh ở chỗ dữ, vì họ không mất thời gian sửa sai. Việc gì qua tay Trần Văn Nhỏ cũng được ghi lại, vì anh học được từ thợ cả rằng trí nhớ của người đi sông không giữ nổi một chuyến dài.

Đêm xuống trên sông nhanh hơn trên đất, vì hai bên núi che mất nắng chiều từ rất sớm. Không ai nhắc, Hà Văn Thao vẫn tự đi kiểm lại mảng của mình, vì anh biết dưới nước không có chỗ cho chữ quên.

Phù sa đỏ bám lên phên nứa rất nhanh, mảng đi nửa ngày đã thấy mặt phên đổi màu như được quét một lớp sơn đất. Bài học của ngày hôm nay đến từ một việc rất nhỏ, suýt nữa không ai trong đoàn để ý tới nó.

Ở bãi neo trước cửa hẻm, người ta nói chuyện con nước nhiều hơn nói chuyện giá hàng, vì nước là thứ quyết định hết. Nước sông mùa này mang theo phù sa đỏ, bám vào phên nứa thành một lớp bùn mỏng chỉ sau nửa ngày đi.

Dưới mặt nước đục ngầu ấy là một thế giới khác hẳn, có đá, có hố sâu và có những dòng chảy không ai nhìn thấy trọn. Đoàn bè đi qua một bến là để lại ở bến đó một câu chuyện, và mang theo một câu chuyện khác của bến đi cùng.

Cây sào trong tay thợ bè vừa là mái chèo, vừa là cây gậy đo sâu, vừa là vũ khí tự vệ cuối cùng trước đá ngầm. Mặt nước đổi màu theo từng đám mây trên trời, lúc xám, lúc đỏ sẫm, lúc lại ánh lên một vệt sáng bạc mỏng.

Lớp phù sa mùa lũ phủ lên mọi thứ đoàn mang theo, từ sào, dây cho tới gấu quần của thợ bè. Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo.

Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ. Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác.

Buổi làm việc ở bãi neo trước cửa hẻm bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ. Trần Văn Nhỏ học được trong ngày hôm nay một điều mà sách vở ở bến không dạy: nước yên chưa bao giờ có nghĩa là nước lành.

Không ai nhắc, Hà Văn Thao vẫn tự đi kiểm lại mảng của mình, vì anh biết dưới nước không có chỗ cho chữ quên.

Mặt nước đổi màu theo từng đám mây trên trời, lúc xám, lúc đỏ sẫm, lúc lại ánh lên một vệt sáng bạc mỏng. Hà Văn Thao kể cho thợ trẻ nghe một chuyện cũ của phường, kể ngắn gọn và dừng ở đúng chỗ cần nhớ, không thêm một lời dọa nào.

Lực ít nói trong lúc làm việc, nhưng mỗi câu anh nói ra đều được thợ quanh đó nhắc lại cho mảng bên cạnh nghe. Sổ tay của Trần Văn Nhỏ thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu.

Đoàn bè đi qua một bến là để lại ở bến đó một câu chuyện, và mang theo một câu chuyện khác của bến đi cùng.

Hơi nước từ mặt sông bốc lên làm áo thợ bè ẩm suốt, dù nắng đã lên cao trên đỉnh núi.

Phù sa đỏ bám lên phên nứa rất nhanh, mảng đi nửa ngày đã thấy mặt phên đổi màu như được quét một lớp sơn đất. Việc giữ lệ nghe qua tưởng chậm chạp, nhưng người đi sông lâu năm đều biết lệ chính là đường tắt an toàn nhất qua chỗ dữ.

Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay. Phần việc của Hà Văn Thao được kiểm thêm một lượt, mối buộc nào cũng phải qua tay anh một lần mới yên.

mảng thứ 1 giữ khoảng cách đều với mảng trước, không nhanh hơn hiệu còi và cũng không chậm tới mức mảng sau phải ghìm lại. Nhìn mặt sông lâu, mắt người ta hoa đi vì bọt và rác trôi, nên thợ cả bắt thợ trẻ thay nhau nhìn nước từng chặng ngắn.

Cuộn dây nào cũng được phơi lại khi đoàn neo, vì dây ướt để qua đêm trong khoang mảng sẽ mục rất nhanh. Sào tốt phải thẳng, nặng vừa tay và không một vết nứt dọc thân, thợ chọn sào kỹ như chọn người giữ dây neo.

Buổi làm việc ở bãi neo trước cửa hẻm bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ.

Tiếng dây chão cọ vào phên nứa nghe ken két trong đêm, là âm thanh mà thợ trực đêm nghe rõ nhất. Thợ bè nói với nhau bằng những câu rất ngắn, vì tiếng nước và tiếng sào đã chiếm hết phần ồn ào của một ngày.

Thao ghi vào sổ phụ dòng chốt của đêm kiểm cuối: toàn đoàn qua kiểm, không sót một mục, hai thợ mảng đầu nhận nhiệm vụ rõ ràng, lễ và lệ đều đủ. Cậu đọc lại dòng đó cho cha nghe ở đầu mảng điều hành, và Lực gật đầu cho gập sổ lại.

Nửa đêm, nước lũ ngoài hẻm lên thêm một nấc nữa, tiếng nước vỗ vào bãi đá nghe rõ hơn mọi đêm trước. Lực thức dậy đi một vòng quanh bãi neo, nhìn từng mảng nằm yên trong bóng tối. Ngày mai đoàn sẽ vào hẻm Cẩm Lương, và từ ngày mai, mọi việc đã chuẩn bị trong gần hai mươi ngày qua sẽ được con sông này kiểm lại bằng cách của riêng nó.

Chương khác

Xem thêm