THUỒNG LUỒNG MÀO ĐỎ Ở SÔNG MÃ - Chương 43: Thả Mảng Lễ Trước Cửa Thần
Chiều ngày 20/07/2026, tại bãi staging trước vực Cửa Thần, đoàn bè làm lễ tạ Thủy thần theo đúng lệ thứ ba của sông Mã trước khi vượt vực dữ. Phạm Văn…
Nội dung chương
Chiều ngày 20/07/2026, tại bãi staging trước vực Cửa Thần, đoàn bè làm lễ tạ Thủy thần theo đúng lệ thứ ba của sông Mã trước khi vượt vực dữ. Phạm Văn Kiêu từ bến dưới lên chứng kiến buổi lễ. Hà Văn Lực tự tay chuẩn bị mảng lễ cùng thợ giữ lễ của đoàn.
Mảng lễ là một mảng nứa nhỏ chở phần gạo muối đã gom đủ của đoàn: góp của từng mảng, phần mua lại ở chợ Cẩm Lương và phần gạo muối nhà của vợ thợ cả. Phần lễ được đặt ngay ngắn trên mặt mảng nhỏ, phủ lá sạch, buộc dây đúng kiểu của phường và được đọc tên từng khoản góp trước mặt cả đoàn.
Việc giữ lệ nghe qua tưởng chậm chạp, nhưng người đi sông lâu năm đều biết lệ chính là đường tắt an toàn nhất qua chỗ dữ.
Kiêu đọc lệ bến bằng giọng chậm và rõ, từng câu một, giữa tiếng nước của cửa hẻm. Ông đọc lời chào sông, lời tạ Thủy thần đã cho người bến này đường sống qua bao đời, và lời xin cho đoàn được qua vùng nước dữ ngày mai bằng lễ và bằng lệ giữ nghiêm của mình.
- Lễ đã đủ, lệ đã nghiêm. Phần của người sống làm tới đây là trọn rồi, anh Lực.
Không ai nhắc, Phạm Văn Kiêu vẫn tự đi kiểm lại mảng của mình, vì anh biết dưới nước không có chỗ cho chữ quên.
- Già Kiêu chứng kiến cho đoàn tôi. Sáng mai, tôi tự tay thả mảng lễ này ở cửa vực trước khi mảng đầu đi vào.
Theo đúng lệ, mảng lễ được Lực tự tay thả trôi về phía vực ngay trong buổi chiều hôm đó để mở đường. Mảng lễ nhỏ trôi chậm trên mặt nước sẫm, xoay nhẹ một vòng ở mép vùng nước phẳng, rồi khuất dần vào vùng nước tối hơn phía trong. Cả đoàn đứng yên trên bãi staging cho tới khi mảng lễ khuất hẳn mới quay về mảng của mình.
Chuyện nghề được truyền miệng trong lúc buộc dây và vá phên, người kể ít chữ mà người nghe nhớ rất lâu. Chiều về, ánh nắng cuối ngày nhuộm mặt sông thành màu đồng đỏ, đoàn bè nhìn nhau mà biết một ngày nữa đã qua yên.
Không ai trong đoàn nói một lời nào thừa trong suốt buổi lễ. Thợ trẻ nhất đoàn đứng ở hàng cuối, tay cầm nón, mắt nhìn theo mảng lễ cho tới khi nó mất hẳn trong vùng nước của vực. Buổi lễ tạ trước Cửa Thần làm xong, không khí trong đoàn đổi hẳn: lặng, chắc và sẵn sàng.
Có những lúc Lực chỉ giơ tay ra hiệu, không nói một lời, mà cả đoàn vẫn hiểu phải làm gì ngay sau đó. Thợ trẻ học nghề bằng tai trước khi học bằng tay, nghe đủ chuyện sông nước rồi mới dám cầm sào ở đoạn dữ.
Phù sa đỏ bám lên phên nứa rất nhanh, mảng đi nửa ngày đã thấy mặt phên đổi màu như được quét một lớp sơn đất. Đoàn bè đi qua một bến là để lại ở bến đó một câu chuyện, và mang theo một câu chuyện khác của bến đi cùng.
Câu chuyện ở bãi staging trước vực Cửa Thần những ngày này chỉ xoay quanh mực nước, bãi neo và đường đi của đoàn bè.
Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay. Phạm Văn Kiêu kể cho thợ trẻ nghe một chuyện cũ của phường, kể ngắn gọn và dừng ở đúng chỗ cần nhớ, không thêm một lời dọa nào.
Trang sổ của ngày hôm nay ngắn hơn mọi ngày, nhưng Lực vẫn bắt ghi đủ, vì ngày yên cũng là một phần của chuyến đi. Ở bến này, lệ cũ được giữ không phải vì sợ bị phạt, mà vì ai cũng từng thấy cái giá của một lần phá lệ.
Nhìn mặt sông lâu, mắt người ta hoa đi vì bọt và rác trôi, nên thợ cả bắt thợ trẻ thay nhau nhìn nước từng chặng ngắn. Ở bãi staging trước vực Cửa Thần, người ta nói chuyện con nước nhiều hơn nói chuyện giá hàng, vì nước là thứ quyết định hết.
Bùi Văn Hảo học được trong ngày hôm nay một điều mà sách vở ở bến không dạy: nước yên chưa bao giờ có nghĩa là nước lành. Ai mới vào nghề cũng phải học cách nói ngắn lại, bởi giữa dòng xoáy không có thời gian cho một câu dài.
Trên mảng, lời nói được dùng tiết kiệm như gạo ăn, chỉ nói đúng việc cần nói cho người cầm sào bên cạnh nghe. Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu.
Lực đứng yên một lúc lâu sau khi mọi việc đã xong, mắt nhìn về phía hạ lưu như người đang nghe một câu trả lời chưa tới.
Nhìn từ trên bờ cao, đoàn mảng như một con rắn nứa dài đang trườn chậm trên mặt nước đỏ. Cơm mang theo được gói trong lá chuối, mở ra còn thơm mùi lá mới dù đã nguội từ lâu.
Việc gì qua tay Bùi Văn Hảo cũng được ghi lại, vì anh học được từ thợ cả rằng trí nhớ của người đi sông không giữ nổi một chuyến dài. Bài học của ngày hôm nay đến từ một việc rất nhỏ, suýt nữa không ai trong đoàn để ý tới nó.
Đêm xuống trên sông nhanh hơn trên đất, vì hai bên núi che mất nắng chiều từ rất sớm. Sau việc vừa xảy ra, thợ trẻ trong đoàn nhìn thợ cả bằng ánh mắt khác hẳn buổi sáng.
Mỗi thợ bè có một cây sào quen tay, đổi sào là đổi cả nhịp chống, nên ít ai chịu mượn sào của người khác. Lực ít nói trong lúc làm việc, nhưng mỗi câu anh nói ra đều được thợ quanh đó nhắc lại cho mảng bên cạnh nghe.
Hơi nước từ mặt sông bốc lên làm áo thợ bè ẩm suốt, dù nắng đã lên cao trên đỉnh núi. Khi đoàn đã yên, Lực vẫn chưa yên, anh còn đi thêm một vòng cuối như thói quen không bỏ được của người cầm lái.
Người dân ven bờ nhìn đoàn bè đi qua với ánh mắt của người quen thấy cảnh này mỗi mùa lũ. Lời của thợ cả đi dọc đoàn nhanh hơn cả tiếng còi, vì thợ nào cũng hiểu lệnh của anh là lệnh giữ mạng.
Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ. Sổ bè ghi thêm một trang mới về ngày làm việc hôm nay, trang giấy ẩm hơi nước và chữ viết hơi nhòe ở mép.
Phạm Văn Kiêu kiểm lại phần việc của mảng mình thêm một lượt nữa, tay sờ từng mối buộc như người ta sờ lại một lời hứa. Bữa ăn trên sông không có giờ cố định, nước cho lúc nào yên thì thợ ăn lúc đó, ăn xong lại chống sào ngay.
Mặt nước đổi màu theo từng đám mây trên trời, lúc xám, lúc đỏ sẫm, lúc lại ánh lên một vệt sáng bạc mỏng. Phạm Văn Kiêu kể cho thợ trẻ nghe một chuyện cũ của phường, kể ngắn gọn và dừng ở đúng chỗ cần nhớ, không thêm một lời dọa nào.
Lực ít nói trong lúc làm việc, nhưng mỗi câu anh nói ra đều được thợ quanh đó nhắc lại cho mảng bên cạnh nghe. Sổ tay của Bùi Văn Hảo thêm mấy dòng mới, ghi rõ việc, rõ người làm và rõ giờ giấc để sau này còn đối chiếu.
Mấy đứa trẻ ở bãi staging trước vực Cửa Thần chạy dọc bờ một đoạn, vẫy tay chào đoàn rồi đứng lại nhìn cho tới khi mảng cuối khuất hẳn. Cuộn dây nào cũng được phơi lại khi đoàn neo, vì dây ướt để qua đêm trong khoang mảng sẽ mục rất nhanh.
Hơi nước từ mặt sông bốc lên làm áo thợ bè ẩm suốt, dù nắng đã lên cao trên đỉnh núi.
Lớp phù sa mùa lũ phủ lên mọi thứ đoàn mang theo, từ sào, dây cho tới gấu quần của thợ bè. Việc giữ lệ nghe qua tưởng chậm chạp, nhưng người đi sông lâu năm đều biết lệ chính là đường tắt an toàn nhất qua chỗ dữ.
Buổi trưa đoàn ăn cơm nguội với muối vừng ngay trên mảng, tay vẫn không rời sào quá lâu. Phần việc của Phạm Văn Kiêu được kiểm thêm một lượt, mối buộc nào cũng phải qua tay anh một lần mới yên.
mảng thứ 6 giữ khoảng cách đều với mảng trước, không nhanh hơn hiệu còi và cũng không chậm tới mức mảng sau phải ghìm lại. Nhìn mặt sông lâu, mắt người ta hoa đi vì bọt và rác trôi, nên thợ cả bắt thợ trẻ thay nhau nhìn nước từng chặng ngắn.
Tiếng dây chão cọ vào phên nứa nghe ken két trong đêm, là âm thanh mà thợ trực đêm nghe rõ nhất. Cây sào trong tay thợ bè vừa là mái chèo, vừa là cây gậy đo sâu, vừa là vũ khí tự vệ cuối cùng trước đá ngầm.
Buổi làm việc ở bãi staging trước vực Cửa Thần bắt đầu trong hơi nước lạnh và kết thúc trong nắng gắt, đó là nhịp quen của mùa lũ.
Dây chão ngâm nước lâu ngày nặng trĩu, kéo lên phải dùng cả hai tay và một nhịp hít thở sâu của người thợ. Thợ bè nói với nhau bằng những câu rất ngắn, vì tiếng nước và tiếng sào đã chiếm hết phần ồn ào của một ngày.
Đêm xuống trên sông nhanh hơn trên đất, vì hai bên núi che mất nắng chiều từ rất sớm. Lớp phù sa mùa lũ phủ lên mọi thứ đoàn mang theo, từ sào, dây cho tới gấu quần của thợ bè.
Có những lúc Lực chỉ giơ tay ra hiệu, không nói một lời, mà cả đoàn vẫn hiểu phải làm gì ngay sau đó.
Đêm đó đoàn trực nước ở bãi staging theo ca đã ghi trong sổ. Người trực canh mặt nước và canh dây neo, người nghỉ giữ sức cho sáng mai. Lực đi một vòng cuối quanh bãi, dừng lại ở từng mảng nói một câu ngắn với thợ của mảng đó, rồi về mảng điều hành nằm xuống mà mắt vẫn mở rất lâu.
Trong bóng tối của bãi staging, vùng nước Cửa Thần nằm yên trước mặt đoàn như một mặt gương đen khổng lồ. Không tiếng huýt nào nổi lên trong đêm đó. Sự yên lặng đó không làm ai trong đoàn yên lòng hơn, vì ai cũng biết sáng mai, khi đỉnh lũ tới, đoàn sẽ tự mình đi vào vùng nước đang nằm yên kia.