TRÂU VÀNG KIM NGƯU HỒ TÂY - Chương 18: Thuần Nhận Lỗi Trước Họ Tộc

Tối ngày 23 tháng 08 năm 2026, lúc bảy giờ rưỡi, sân đình làng Ngũ Xã lại sáng đèn cho một buổi họp họ tộc họ Nguyễn. Nguyễn Văn Thuần là người đứng ra…

Nội dung chương

Tối ngày 23 tháng 08 năm 2026, lúc bảy giờ rưỡi, sân đình làng Ngũ Xã lại sáng đèn cho một buổi họp họ tộc họ Nguyễn. Nguyễn Văn Thuần là người đứng ra triệu tập buổi họp này. Ông không chờ làng chất vấn, cũng không để ai phải nhắc. Ngay từ buổi sáng, sau khi đo nước ở đê quai về, ông đã nhờ Nguyễn Đức Thắng đi mời các bậc cao niên và trưởng các chi trong họ tới sân đình. Trời vẫn mưa nhỏ không ngớt. Mái đình nhỏ giọt đều đều xuống bậc thềm đá. Phạm Thị Sen và cụ Đỗ Văn Kính cũng có mặt, ngồi ở hàng ghế đầu với tư cách khách chứng kiến của làng.

Thuần đứng lên trước họ tộc, chống gậy, cúi đầu một lúc lâu rồi mới cất tiếng. Giọng ông trầm và rõ, cả sân đình im lặng để nghe:

- Thưa các cụ, các bác và anh em trong họ. Đêm nay tôi đứng ra đây để nhận một lỗi của chính mình. Ngày 21 tháng 08, tôi đã ký giấy đồng ý cho xưởng dời quả chuông từ sân ngoài vào gian mái che trong nhà xưởng. Việc dời ấy trái với lời chốt của làng ở buổi họp sân đình ngày 14 tháng 08. Lời chốt ấy là không ai được di chuyển chuông. Tôi là người đã dặn cả làng phải giữ lời chốt ấy. Vậy mà chính tôi lại là người làm trái trước.

Cả sân đình xôn xao nhẹ rồi lại im bặt. Thuần nói tiếp, không né tránh một chi tiết nào:

- Tôi dời chuông vì lo chuông ngâm nước mưa ở sân ngoài thì hư hỏng. Ý của tôi là ý tốt về mặt nghề. Nhưng ý tốt không làm cho việc làm trái lệ thành việc đúng được. Đêm qua, sấm lại giáng xuống xưởng, cháy mất một phần gian chứa khuôn. Sáng nay nước hồ đã dâng ngang mặt đê quai. Tôi không dám nói chắc những việc ấy là do tôi dời chuông mà ra. Nhưng tôi dám nói một điều chắc chắn. Tôi đã làm trái lời dặn của chính mình, và tôi đã làm cho làng thêm khó xử trong lúc làng đang cần đoàn kết nhất. Lỗi ấy là lỗi của tôi. Tôi nhận hết, không đổ cho thợ xưởng, không đổ cho cháu Thắng, không đổ cho trời mưa.

Một bậc cao niên trong họ đứng lên nói:

- Anh Thuần, anh nhận lỗi như thế là phải đạo làm người đứng đầu họ rồi. Nhưng nhận lỗi xong thì phải tính sao với quả chuông bây giờ? Cứ để nó nằm trong mái che mãi hay sao?

Thuần đáp ngay, như đã nghĩ sẵn từ trước:

- Thưa bác, tôi xin họ tộc cho tôi tự tay sửa lại việc mình đã làm sai. Ngay đêm nay, sau buổi họp này, tôi cùng thanh niên trong họ đưa chuông trở ra sân ngoài, về đúng vị trí gần bờ hồ như cũ. Trời còn mưa, việc dời sẽ khó khăn, nhưng tôi không muốn để tới sáng mai. Chuông nằm sai vị trí thêm một đêm nào là lòng tôi không yên thêm một đêm ấy.

Cụ Kính chống gậy đứng dậy, nói chậm rãi trước cả họ:

- Tôi chứng kiến lời nhận lỗi của anh Thuần đêm nay. Người đứng đầu một họ, đứng đầu một xưởng, mà dám nhận lỗi công khai như thế này là điều không dễ. Làng mình xưa nay trọng người biết nhận lỗi hơn trọng người không bao giờ sai, vì người không bao giờ sai thì không có thật ở đời. Tôi đề nghị họ tộc ghi lời nhận lỗi này vào biên bản họp họ, để sau này con cháu biết mà noi theo.

Sen cũng đứng lên nói với tư cách trưởng làng:

- Tôi ghi nhận việc cụ Thuần tự đứng ra nhận lỗi trước họ tộc. Về phía làng, tôi không truy thêm trách nhiệm gì về việc dời chuông, vì cụ đã nhận và đã sửa ngay. Nhưng tôi nhắc lại một lần nữa trước cả họ. Từ nay, bất cứ ai muốn động vào chuông, dù là vì lý do gì, cũng phải đưa ra buổi họp làng trước. Không có ngoại lệ cho bất cứ người nào.

Trước khi buổi họp họ kết thúc, một người cháu họ xa của Thuần đứng lên phát biểu với giọng còn chưa hết bức xúc. Anh ta là thợ đúc trẻ, nhà ở ngõ thấp ven hồ. Anh ta nói:

- Thưa ông, cháu nói thẳng một câu. Ông dời chuông một lần, cả làng xôn xao một trận. Phe muốn bán chuông vin vào việc này mà nói phe giữ chuông cũng tự ý không kém gì ai. Nhà cháu ở ngõ thấp, nước đã ngập tới sân. Cháu chỉ mong từ nay mọi việc về chuông đều phải minh bạch trước làng, không còn một lần tự ý nào nữa.

Thuần gật đầu, đáp lời người cháu họ mà không hề né tránh:

- Cháu nói đúng. Ông nghe hết và ông nhận hết. Chính vì thế ông mới đứng ra đây đêm nay, trước khi ai kịp vin vào việc này để làm khó làng. Sau đêm nay, cháu và bà con ngõ thấp cứ giám sát việc trực chuông. Sổ trực để ở mái hiên xưởng, ai cũng xem được.

Một bà cụ trong họ, em gái của Thuần, lúc ấy mới lên tiếng bênh anh trai mình một câu. Bà nói:

- Anh Thuần cả đời giữ nghề và giữ lệ cho họ này. Sai một lần mà dám đứng ra nhận trước cả họ như thế này, tôi thấy làng nên ghi nhận cái dám ấy. Người ta sợ nhất không phải là người sai, mà là người sai rồi chối quanh, đổ lỗi cho người khác. Anh tôi đêm nay không chối một lời nào.

Những lời qua lại ấy làm không khí sân đình dịu xuống dần. Sen cho thư ký của làng ghi toàn bộ buổi họp vào biên bản. Biên bản ghi rõ ngày giờ Thuần ký giấy dời chuông, ngày giờ Thuần nhận lỗi trước họ tộc, và cam kết từ nay không ai được tự ý động vào chuông. Thuần ký tên vào biên bản sau cùng, nét chữ của ông hơi run vì lạnh và vì mệt sau nhiều ngày thiếu ngủ. Thắng đứng bên cạnh nhìn nét chữ run ấy của ông nội mà thấy rõ cái giá của một lần quyết định vội. Uy tín gây dựng cả đời người không mất hẳn sau một đêm như thế này, nhưng vết sứt trong lòng dân làng thì có thật, và phải mất nhiều ngày tháng mới lành lại được.

Buổi họp họ kết thúc ngắn gọn. Ngay sau đó, Thuần cùng Thắng và gần chục thanh niên khỏe mạnh của họ Nguyễn bắt tay vào việc đưa chuông trở ra sân ngoài. Mưa vẫn rơi đều trên sân xưởng. Đèn pin và đèn dầu được thắp sáng ở khắp các góc sân. Nhóm thanh niên dùng lại đòn bẩy gỗ và xe kéo tay lớn như hôm dời vào. Thuần đứng bên cạnh xe kéo, tay cầm đèn dầu soi đường, miệng không ngừng nhắc mọi người giữ thăng bằng và đi thật chậm qua chỗ sân trơn.

Việc đưa chuông ra kéo dài hơn một giờ đồng hồ. Có một lúc xe kéo bị sa lầy ở giữa sân, bánh xe lún sâu xuống lớp đất nhão. Mấy thanh niên phải kê thêm ván gỗ dưới bánh xe mới kéo tiếp được. Thuần lội hẳn xuống sân ướt, cùng thanh niên ghì chặt một bên đòn bẩy. Áo ông ướt sũng, bùn bắn lên tới tận ống quần. Thắng lo cho sức khỏe của ông nội, mấy lần khuyên ông vào mái hiên đứng, nhưng Thuần đều lắc đầu. Ông nói:

- Việc này do ông gây ra thì ông phải có mặt từ đầu tới cuối. Cháu cứ lo phần ghi chép và soi đèn cho anh em.

Khi quả chuông đã nằm yên trở lại ở vị trí sân ngoài gần bờ hồ, cả nhóm thanh niên đều thở phào. Có người ngồi bệt xuống bậc thềm mái hiên, vắt áo cho ráo nước mưa. Có người đi kiểm lại gian mái che trong xưởng, xác nhận vị trí cũ đã trống hoàn toàn, không còn vật gì của chuông để lại. Thắng lấy cuốn sổ ghi chép ra ghi ngay tại chỗ, dưới ánh đèn dầu treo ở mái hiên. Thắng ghi rõ giờ chuông trở về vị trí cũ và tên của từng người tham gia đưa chuông ra trong đêm nay. Thuần đọc lại trang sổ, ký xác nhận rồi mới cho phép mọi người thu dọn đòn bẩy và xe kéo. Ông dặn ca trực đêm nay phải ghi thêm một dòng vào sổ trực, rằng chuông đã ở lại vị trí sân ngoài theo đúng quyết định sửa lỗi của họ tộc.

Tấm bạt che được kéo lại cẩn thận, dây thừng buộc chéo như cũ. Vị trí này gần bờ hồ hơn hẳn gian mái che trong xưởng. Từ đây có thể nghe rõ tiếng sóng vỗ vào bờ kè trong đêm. Thuần đứng lặng trước quả chuông một lúc lâu. Ông đưa tay chạm nhẹ lên vành chuông lạnh và ướt nước mưa, rồi nói khẽ với Thắng đứng bên cạnh:

- Từ nay, dù mưa có lớn tới đâu, chuông cũng nằm ở đây cho tới khi làng có quyết định cuối cùng. Ông sẽ không dời nó thêm một lần nào nữa.

Trên đường từ sân xưởng về nhà, Thắng đi bên cạnh ông nội dưới chiếc ô chung đã rách một nan. Thắng nói khẽ:

- Ông ơi, đêm nay làng có nặng lời với ông, nhưng cháu thấy nhiều người nể ông hơn trước. Họ nói người dám nhận lỗi giữa sân đình thì lời nói sau này càng đáng tin.

Thuần bước chậm trong mưa, đáp lời cháu mà mắt vẫn nhìn thẳng về phía ngõ tối:

- Uy tín mất đi thì dễ, lấy lại thì khó lắm cháu ạ. Ông chỉ mong những ngày tra cứu còn lại, mình làm việc nào chắc việc ấy, không vội thêm một lần nào nữa.

Một thanh niên trong nhóm dời chuông nói với theo khi cả nhóm chuẩn bị ra về:

- Cụ Thuần cứ yên tâm nghỉ ngơi. Đêm nay anh em chúng cháu thay nhau trực ở sân này tới sáng, không để chuông nằm một mình đâu.

Chương khác

Xem thêm